Ile wolnego po urodzeniu dziecka dla ojca? Aktualne zasady i zasiłki

Ojciec po narodzinach dziecka może wykorzystać nawet 2 tygodnie urlopu ojcowskiego, a także część urlopu rodzicielskiego wspólnie z matką dziecka. Świadczenia i zasiłki przysługują na jasnych zasadach, bez względu na rodzaj umowy. Sprawdź, jak wygląda to w praktyce i jakie formalności trzeba spełnić, aby otrzymać wolne i wyższe świadczenia.

Ile dni wolnego przysługuje ojcu po urodzeniu dziecka w 2024 roku?

Ojciec dziecka urodzonego w 2024 roku ma prawo do 2 tygodni (14 dni) urlopu ojcowskiego, który przysługuje niezależnie od stażu pracy i rodzaju umowy. Urlop ten liczony jest w dniach kalendarzowych, obejmuje również weekendy i święta. Uprawnienie dotyczy ojców zarówno dzieci biologicznych, jak i przysposobionych, jeśli odpowiednie dokumenty o przysposobieniu zostały przekazane przed ukończeniem przez dziecko 14. roku życia.

Zasady obowiązujące w 2024 roku mówią, że urlop ojcowski należy wykorzystać najpóźniej do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. Możliwy jest podział urlopu na maksymalnie dwie równe części – każda nie krótsza niż tydzień. Nie można dzielić urlopu na krótsze odcinki. Poniżej znajduje się tabela z podstawowymi terminami i limitami dotyczącymi urlopu ojcowskiego w 2024 roku:

Tabela ułatwia sprawdzenie, w jakich terminach i na jakich zasadach ojciec może wykorzystać przysługujący mu urlop po narodzinach dziecka w 2024 roku. Należy zwrócić uwagę, że przekroczenie obowiązujących limitów skutkuje utratą prawa do urlopu ojcowskiego.

Jakie są różnice między urlopem ojcowskim a tacierzyńskim?

Urlop ojcowski i urlop tacierzyński różnią się pod względem podstawy prawnej, warunków skorzystania oraz długości trwania. Urlop ojcowski to niezależne prawo ojca, które w 2024 roku wynosi do 2 tygodni i można je wykorzystać tylko do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. Urlop tacierzyński natomiast nie jest osobnym uprawnieniem, a częścią urlopu macierzyńskiego przekazywaną ojcu przez matkę, która rezygnuje z pozostałej części urlopu macierzyńskiego na rzecz ojca.

Poniższa tabela przedstawia główne różnice między urlopem ojcowskim a tacierzyńskim:

Zestawienie pokazuje, że urlop ojcowski to odrębne świadczenie przysługujące każdemu ojcu na podstawie Kodeksu pracy, natomiast urlop tacierzyński oznacza przejęcie przez ojca niewykorzystanej części urlopu macierzyńskiego. Urlop tacierzyński wymaga rezygnacji matki z dalszej części urlopu, natomiast urlop ojcowski nie jest uzależniony od decyzji matki i można go wykorzystać niezależnie od jej uprawnień.

Na jakich zasadach można skorzystać z urlopu ojcowskiego?

Z urlopu ojcowskiego mogą skorzystać wyłącznie osoby będące pracownikami na etacie, niezależnie od stażu pracy, pod warunkiem posiadania formalnego statusu ojca dziecka. Prawo do urlopu obowiązuje przez 24 miesiące od dnia narodzin dziecka lub od dnia przysposobienia, a jego wymiar wynosi 14 dni kalendarzowych, które mogą być wykorzystane jednorazowo lub w dwóch częściach po 7 dni każda.

W celu skorzystania z urlopu ojcowskiego wymagane jest złożenie pisemnego wniosku u pracodawcy na co najmniej 7 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia urlopu. Przepisy wyraźnie uniemożliwiają przeniesienie urlopu na innego pracownika oraz wykorzystanie go przez „niebiologicznego” ojca, jeśli nie doszło do prawnego przysposobienia dziecka.

Urlop ojcowski jest niezależny od urlopów pozostałych osób i nie zależy od tego, czy matka dziecka korzysta z chorobowego, urlopu macierzyńskiego czy rodzicielskiego. Urlop nie musi być wykorzystany bezpośrednio po narodzinach dziecka – można go odebrać w dowolnym terminie w ciągu dwóch lat, zachowując wszystkie uprawnienia wynikające z przepisów kodeksu pracy.

Jakie dokumenty i formalności są potrzebne, by otrzymać wolne dla ojca?

Aby ojciec mógł otrzymać urlop ojcowski po narodzinach dziecka, musi złożyć pisemny wniosek do swojego pracodawcy, określając termin rozpoczęcia oraz zakończenia urlopu. Wniosek ten składa się najpóźniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu, a pracodawca jest zobowiązany go uwzględnić.

Do wniosku należy dołączyć skrócony odpis aktu urodzenia dziecka lub kopię tego dokumentu, a w przypadku dzieci adoptowanych – również dokument sądowy potwierdzający przysposobienie. Pracodawca może poprosić o oryginał lub uwierzytelnioną kopię, aby móc zweryfikować zgodność przedstawionych danych.

W zależności od formy zatrudnienia i sposobu rozliczania zasiłku, czasem wymagane jest złożenie kompletu dokumentów bezpośrednio do ZUS, jeśli pracodawca nie rozlicza zasiłków samodzielnie. W takiej sytuacji należy dostarczyć do ZUS dodatkowo zaświadczenie o udzielonym urlopie ojcowskim wystawione przez pracodawcę lub oświadczenie o przysługujących dniach wolnych na dany rok kalendarzowy. Prawidłowe skompletowanie dokumentów oraz przestrzeganie określonych terminów jest konieczne, aby uzyskać wolne i otrzymać zasiłek ojcowski.

Jaki jest wysokość zasiłku za czas urlopu ojcowskiego?

Zasiłek za czas urlopu ojcowskiego w 2024 roku wynosi 100% podstawy wynagrodzenia, z której naliczane są składki na ubezpieczenie chorobowe. Niezależnie od formy zatrudnienia (umowa o pracę, praca na część etatu), ojciec otrzymuje pełne uposażenie wynikające z tej podstawy za każdy dzień urlopu ojcowskiego. Wysokość samego zasiłku jest wyliczana według tych samych zasad co wynagrodzenie chorobowe, a wypłaca go ZUS (jeśli pracodawca zgłasza do ubezpieczenia do 20 osób) lub pracodawca (gdy zatrudnia ponad 20 osób).

Poniżej znajduje się tabela z zestawieniem wysokości zasiłku podczas urlopu ojcowskiego w odniesieniu do różnych podstaw i typów umowy:

Jeśli pracodawca zgłasza do ubezpieczenia zdrowotnego do 20 osób, wypłatą zasiłku zajmuje się ZUS; powyżej tej liczby – robi to pracodawca. Wysokość świadczenia jest wolna od podatku dochodowego oraz składek społecznych, nie podlega również żadnym dodatkowym potrąceniom poza ewentualną składką zdrowotną.

Kiedy należy złożyć wniosek o urlop ojcowski i ile czasu na to jest?

Wniosek o urlop ojcowski należy złożyć najpóźniej do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy życia lub do upływu 12 miesięcy od dnia przysposobienia dziecka, jednak nie później niż do ukończenia przez dziecko 14 roku życia. Przepisy obowiązujące od 26 kwietnia 2023 r. precyzują, że czas na złożenie wniosku wynosi dokładnie 12 miesięcy od narodzin lub przysposobienia. Po upływie tego terminu prawo do urlopu wygasa.

Wniosek o urlop ojcowski należy przekazać pracodawcy najpóźniej 7 dni przed planowaną datą rozpoczęcia urlopu, by możliwe było właściwe zaplanowanie grafiku. Należy wskazać dokładne daty wykorzystania urlopu i dołączyć odpis aktu urodzenia dziecka.

Poniżej znajduje się tabela z najważniejszymi terminami dotyczącymi wniosku o urlop ojcowski:

Wszystkie wymienione terminy są nieprzekraczalne. Oznacza to, że po ich upływie wniosek nie zostanie rozpatrzony przez pracodawcę. Zasady te dotyczą osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę oraz objętych ubezpieczeniem chorobowym.

Czy można łączyć różne typy urlopów po urodzeniu dziecka dla ojca?

Ojciec dziecka ma prawo łączyć różne typy urlopów po narodzinach – najczęściej korzysta z urlopu ojcowskiego, rodzicielskiego oraz urlopu z tytułu opieki nad dzieckiem (tzw. tacierzyńskiego). Ważne jest przestrzeganie odrębnych zasad dotyczących każdego rodzaju urlopu, prawidłowe składanie wniosków i dotrzymanie wymaganych terminów wraz z formą pisemną.

Najczęściej praktykowaną sekwencją jest najpierw urlop ojcowski (14 dni), następnie wykorzystanie części urlopu rodzicielskiego przejętego od matki oraz ewentualne skorzystanie ze zwolnienia na opiekę nad dzieckiem. Nie występują przeszkody prawne, by powyższe urlopy następowały bezpośrednio po sobie lub z przerwą, pod warunkiem odpowiedniego poinformowania pracodawcy.

Poniżej znajduje się zestawienie najważniejszych typów urlopów, które ojciec może łączyć po narodzinach dziecka:

Każdy z powyższych urlopów ma własne warunki przyznawania i wymagane dokumenty, jednak przepisy nie wykluczają łączenia wybranych urlopów, jeśli zostaną spełnione określone procedury. Wnioski o urlopy składa się oddzielnie, wskazując konkretny termin oraz podstawę prawną każdego wolnego.