Agencja surogatek w Polsce – czy istnieje i ile kosztuje?

W Polsce nie ma oficjalnie działających agencji surogatek, ponieważ takie usługi są zakazane przez prawo. Mimo to, chętni na zostanie rodzicami szukają pomocy za granicą, gdzie ceny za pełną procedurę wahają się od 150 do nawet 300 tysięcy złotych.

Czy agencje surogatek w Polsce są legalne?

Agencje surogatek w Polsce nie są legalne – polskie prawo cywilne i karne nie przewiduje możliwości organizowania lub pośredniczenia w umowach surogacyjnych. Żadne oficjalne agencje surogatek nie mogą działać w Polsce, a jakiekolwiek próby organizowania takich usług grożą odpowiedzialnością karną, np. za handel ludźmi lub naruszenie dóbr osobistych.

Zgodnie z polskim Kodeksem cywilnym matką dziecka w świetle prawa pozostaje kobieta, która je urodziła, bez względu na jej biologiczne powiązania z dzieckiem. Nie istnieją przepisy umożliwiające skuteczne przeprowadzenie adopcji prenatalnej lub oficjalnego przekazania dziecka z matki surogatki na rzecz rodziców zamawiających usługę.

Organy państwowe oraz Ministerstwo Zdrowia podkreślają brak legalności surogacji w obecnych przepisach. W efekcie nie funkcjonują żadne legalne agencje surogatek na terytorium Polski, a działania reklamujące pośrednictwo w surogacji odbywają się poza prawem i mogą być ścigane.

Jak wygląda prawo dotyczące surogacji w Polsce?

Prawo polskie nie reguluje wprost kwestii surogacji, tzn. nie istnieją przepisy, które wprost zakazują lub legalizują wynajmowanie surogatek. Brak jakiegokolwiek formalnego uregulowania sprawia, że w świetle prawa cywilnego i rodzinnego surogacja jest praktycznie niemożliwa do przeprowadzenia w sposób legalny i gwarantujący bezpieczeństwo obu stronom. Zgodnie z polskim prawem matką dziecka jest kobieta, która je urodziła, a nie osoba zamawiająca usługę surogacji, co wynika z art. 61(9) § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Nie istnieje procedura pozwalająca na sądową lub administracyjną zamianę matki w akcie urodzenia dziecka urodzonego przez surogatkę, nawet jeśli istnieją dokumenty potwierdzające porozumienie stron. W polskim prawie brakuje regulacji dotyczących działalności komercyjnych lub pośredniczących agencji surogatek, co sprawia, że ich funkcjonowanie jest właściwie niemożliwe lub przenosi się do tzw. szarej strefy. Praktyka ta może również naruszać inne przepisy, na przykład te odnoszące się do nielegalnej adopcji czy handlu ludźmi, jeśli pojawi się element komercyjny.

W tej sytuacji zawarcie umowy o surogację w Polsce nie ma żadnej mocy prawnej, a ewentualne roszczenia cywilne wynikające z takiej umowy mogą zostać uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a więc nieważne. Brak formalnych przepisów utrudnia rozstrzyganie sporów pomiędzy surogatką a zamawiającymi i stwarza ryzyko odpowiedzialności karnej oraz cywilnej związanej z próbą obejścia istniejących norm rodzinnych.

Gdzie w Polsce można znaleźć oferty surogatek lub agencji?

Oferty dotyczące surogacji w Polsce najczęściej pojawiają się w internecie – na wyspecjalizowanych forach, grupach dyskusyjnych w mediach społecznościowych oraz anonimowych portalach ogłoszeniowych.

Wyszukiwanie tego typu ogłoszeń napotyka jednak na znaczące utrudnienia, m.in. z powodu blokady takich treści przez administratorów oraz braku oficjalnych, zarejestrowanych agencji działających zgodnie z polskim prawem.

Zainteresowani korzystają też z tzw. zamkniętych grup na Facebooku oraz ogłoszeń na popularnych platformach, jednak zdecydowana większość ofert pojawia się w obiegu prywatnym, nawiązywanym poprzez rekomendacje lub znajomości z Polski i zagranicy.

Część polskich par poszukuje również kontaktu z pośrednikami oferującymi usługi za granicą, szczególnie na Ukrainie, w Czechach oraz Gruzji – co wyraźnie widać w liczbie zapytań na forach parentingowych i specjalistycznych stronach internetowych.

Ile kosztuje surogacja w Polsce i za granicą?

Koszt surogacji w Polsce jest bardzo trudny do oszacowania ze względu na brak uregulowań prawnych oraz oficjalnego rynku. Większość transakcji przeprowadzanych jest niejawnie, a stawki ustalane są indywidualnie. Najczęściej honorarium dla surogatki mieści się w granicach 50 000 do 80 000 złotych, nie obejmując przy tym kosztów medycznych, opieki czy ewentualnego wynajmu mieszkania na czas ciąży.

Za granicą ceny ustalane są oficjalnie przez kliniki i agencje – dotyczy to państw, w których surogacja jest legalna i objęta odpowiednimi przepisami. Poniżej przedstawiam porównanie szacunkowych kosztów surogacji w Polsce (nieformalny model) oraz w najczęściej wybieranych przez Polaków krajach:

Ostateczny koszt zależy od wielu czynników, m.in. od wynagrodzenia surogatki, opieki medycznej, ubezpieczenia i opłat pobieranych przez pośrednika. Wyjazd do innego kraju znacząco zwiększa wydatki, ale jednocześnie gwarantuje legalność oraz bezpieczeństwo całego procesu, czego nie zapewnia polski rynek nieoficjalny. Dodatkowo należy pamiętać o takich kosztach jak tłumaczenia, podróże czy dokumentacja, które w każdym kraju mogą być inne.

Jakie są ryzyka i konsekwencje korzystania z agencji surogatek?

Korzyści ze współpracy z agencją surogatek niosą ze sobą szereg ryzyk, zarówno prawnych, jak i praktycznych. W Polsce brak jednoznacznych regulacji prawnych dotyczących surogacji sprawia, że korzystanie z usług takich agencji może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych, w tym postawienia zarzutów obejścia prawa lub narażenia się na nieważność umów zawartych z surogatką.

Kluczowym problemem pozostaje brak gwarancji, że ostateczne przyznanie praw do dziecka zostanie uznane przez sąd lub organy administracyjne w Polsce. Dodatkowo, nierzadko pojawiają się komplikacje finansowe związane z brakiem przejrzystości kosztów oraz ryzykiem utraty środków na rzecz podmiotów nieposiadających rzeczywistych możliwości realizacji zobowiązań. Użytkownicy usług agencji mogą również być narażeni na udział w nielegalnych praktykach, gdy pośrednik nie działa zgodnie z obowiązującymi przepisami lub stosuje klauzule niedozwolone.

Współpraca z agencją zagraniczną pociąga za sobą dodatkowe problemy związane z transgranicznym uznawaniem dokumentów i procedur. Rodzice mogą napotkać skomplikowane procedury rejestracji dziecka w Polsce, które bywają długotrwałe i nie zawsze kończą się powodzeniem, co potwierdzają wyroki sądów administracyjnych z ostatnich lat. Brak precyzyjnych regulacji powoduje także wzrost ryzyka sporów dotyczących opieki nad dzieckiem, rozliczeń finansowych czy zakresu obowiązków surogatki.

Jakie są alternatywy dla surogacji w Polsce?

Alternatywą dla surogacji w Polsce pozostaje adopcja, zarówno krajowa, jak i międzynarodowa, regulowana przez ustawę z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Ponadto pary borykające się z niepłodnością mogą korzystać z metod wspomaganego rozrodu, takich jak in vitro lub inseminacja – również w przypadku korzystania z komórek jajowych lub nasienia dawcy.

Możliwości te różnią się podstawowymi warunkami prawnymi i kosztami realizacji, co przedstawia poniższa tabela:

Wskazane alternatywy są zgodne z polskim prawem i nie wiążą się z ryzykiem prawnym typowym dla surogacji. Każda z nich ma własne ograniczenia i wymagania formalne, dlatego decyzja powinna być podejmowana indywidualnie, po konsultacji ze specjalistami.