Dochody pełnoletniego, uczącego się dziecka mogą być rozliczane na dwa sposoby: samodzielnie przez dziecko albo przez rodzica w ramach wspólnego zeznania, jeśli spełnione są określone warunki. W praktyce wszystko zależy od rodzaju osiąganych przychodów i formy nauki. Wyjaśniamy, jakie zasady obowiązują podczas rozliczania takich dochodów i kiedy możliwe jest skorzystanie z ulg oraz preferencyjnych rozliczeń.
Jakie dochody pełnoletniego, uczącego się dziecka trzeba rozliczyć w PIT rodzica?
W PIT rodzica należy rozliczyć wyłącznie dochody pełnoletniego, uczącego się dziecka z określonych, ściśle wskazanych źródeł przychodów. Chodzi tutaj o przychody z renty rodzinnej oraz te dochody, które podlegają opodatkowaniu razem z rodzicem, pod warunkiem że dziecko nie ukończyło 25 lat, uczy się w trybie dziennym i nie ma własnych źródeł utrzymania. Pozostałe dochody, jak zarobki z pracy, praktyk czy działalności gospodarczej, dziecko rozlicza już samodzielnie i nie wchodzą one do zeznania podatkowego rodziców.
Do rozliczenia w PIT rodzica podlega wyłącznie renta rodzinna otrzymywana przez dziecko, jeśli nie skończyło ono 25 lat i kontynuuje naukę. Dochody z innych źródeł, takich jak umowa o pracę, umowa zlecenie, działalność gospodarcza, prawa autorskie czy zagraniczne zarobki, nie są uwzględniane w zeznaniu podatkowym rodzica – nawet jeśli przysługuje mu ulga podatkowa na dziecko. Gdy dziecko uzyskuje dochody z kilku źródeł, możliwe jest rozdzielenie rozliczenia: renta rodzinna w PIT rodzica, natomiast pozostałe dochody dziecko wykazuje już w swoim własnym zeznaniu podatkowym.
Aby poprawnie rozliczyć PIT rodzica w odniesieniu do dochodów dziecka, trzeba osobno przeanalizować każdy typ przychodu uzyskanego przez dziecko. Ważne jest rozróżnienie źródła dochodu, ponieważ tylko renta rodzinna jest uwzględniana w rozliczeniu rodziców, natomiast inne przychody zobowiązują pełnoletniego ucznia lub studenta do samodzielnego złożenia deklaracji. Jeśli rodzic w swoim PIT błędnie uwzględni inne dochody dziecka, może to skutkować koniecznością korekty zeznania oraz dodatkowymi konsekwencjami podatkowymi.
Kiedy rodzic może skorzystać z ulgi na pełnoletnie dziecko uczące się?
Rodzic ma prawo skorzystać z ulgi na pełnoletnie dziecko uczące się, jeśli dziecko nie ukończyło 25 lat i kontynuuje naukę w szkole lub na uczelni wyższej w roku podatkowym.
Dodatkowo dochody dziecka (bez uwzględniania renty rodzinnej) nie mogą przekroczyć kwoty 19 061,28 zł w danym roku podatkowym (stan prawny na 2023 r.).
Z tej ulgi można skorzystać również wtedy, gdy dziecko zarabia na pracy, praktykach lub stażach, pod warunkiem zmieszczenia się z sumą dochodów (po odliczeniach kosztów uzyskania przychodu oraz składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne) w ustawowym limicie.
Za naukę uznaje się zarówno edukację w szkołach średnich, jak i na studiach wyższych – także w trybie zaocznym czy wieczorowym, jeśli dziecko rzeczywiście się kształci.
Trzeba mieć na uwadze, że ulga nie przysługuje, jeśli dziecko prowadzi własną działalność gospodarczą (opodatkowaną liniowo, ryczałtem lub kartą podatkową), niezależnie od wysokości dochodów.
Rozliczenie ulgi jest możliwe wyłącznie za miesiące, w których dziecko spełniało wszystkie wymagane warunki – dotyczące wieku, statusu ucznia/studenta, limitu dochodów oraz pozostałych formalności (na przykład dziecko nie zawarło związku małżeńskiego).
Jak samodzielnie rozliczyć PIT za dochody pełnoletniego dziecka?
Pełnoletnie dziecko, które uzyskuje dochody, musi samodzielnie rozliczyć PIT – rodzic nie uwzględnia tych dochodów w swoim zeznaniu i nie rozlicza ich w swoim formularzu. Dla młodego podatnika właściwym formularzem jest PIT-37, jeśli osiąga dochody z umowy o pracę, zlecenia lub dzieła, natomiast PIT-36 wykorzystuje się przy działalności gospodarczej lub dochodach z najmu. Rozliczenia należy dokonać do 30 kwietnia roku następującego po rozliczanym roku podatkowym, niezależnie od tego, czy dziecko kontynuuje naukę, czy już ją zakończyło.
Pełnoletnie dziecko rozlicza się samodzielnie bez względu na to, czy mieszka z rodzicami, czy nie – decydujące znaczenie ma fakt osiągania dochodu i pełnoletniość podatnika. Do poprawnego wypełnienia PIT niezbędne jest posiadanie PIT-11 (lub innych odpowiednich informacji podatkowych otrzymanych od płatnika) oraz własnego numeru PESEL lub NIP. Dziecko, jeśli spełnia warunki, może korzystać z ulg podatkowych przysługujących samodzielnym podatnikom, takich jak ulga na internet czy rehabilitacyjna. Warto pamiętać o terminowym złożeniu deklaracji, ponieważ w przypadku opóźnień lub błędów odpowiedzialność podatkowa spoczywa na pełnoletnim dziecku, a nie na rodzicach.
Czy stypendia i zasiłki dziecka podlegają opodatkowaniu?
Stypendia uczniów i studentów mogą być zwolnione z podatku dochodowego na mocy art. 21 ust. 1 pkt 40b ustawy o PIT. Dotyczy to zarówno stypendiów naukowych, jak i socjalnych, wypłacanych ze środków publicznych, takich jak stypendium szkolne, ministra czy rektora. Roczny limit zwolnienia wynosi 3 800 zł – nadwyżka ponad ten próg podlega już opodatkowaniu według skali podatkowej i powinna być wykazana w zeznaniu. W pełni zwolnione ze składania PIT są między innymi świadczenia finansowane z programów rządowych lub unijnych, gdzie całkowite wyłączenie wynika z odrębnych przepisów. Jeśli dziecko otrzymuje stypendium z organizacji pozarządowej lub z prywatnych funduszy, konieczna jest każdorazowa weryfikacja, czy mieści się ono w przewidzianych zasadach zwolnienia.
Zasiłki rodzinne, dodatki do zasiłku, świadczenie wychowawcze 800+ oraz podobne świadczenia nie podlegają opodatkowaniu i nie należy wykazywać ich w zeznaniu rocznym PIT dziecka ani rodzica. Tak stanowi art. 21 ust. 1 pkt 8 oraz pkt 40 ustawy o PIT – od tych świadczeń nie pobiera się podatku niezależnie od ich wysokości oraz tego, skąd pochodzą środki. Zasiłki dla osób uczących się, takie jak zasiłek losowy i celowy, również są zwolnione z podatku, jeśli mają charakter pomocy społecznej.
Poniższa tabela przedstawia podstawowe zasady opodatkowania najczęściej otrzymywanych przez pełnoletnie dzieci stypendiów oraz zasiłków:
| Typ świadczenia | Opodatkowanie | Limit zwolnienia | Podstawa prawna |
|---|---|---|---|
| Stypendium naukowe/socjalne państwowe | Częściowo zwolnione | 3 800 zł/rok | art. 21 ust. 1 pkt 40b ustawy o PIT |
| Stypendium unijne/rządowe w całości zwolnione | Całkowicie zwolnione | brak limitu | art. 21 ust. 1 pkt 40b, art. 21 ust. 1 pkt 46 ustawy o PIT |
| Zasiłek rodzinny, 800+, dodatki do zasiłku | Całkowicie zwolnione | brak limitu | art. 21 ust. 1 pkt 8 oraz 40 ustawy o PIT |
| Zasiłek z pomocy społecznej | Całkowicie zwolnione | brak limitu | art. 21 ust. 1 pkt 26 ustawy o PIT |
Jak wynika z tabeli, zarówno wysokość wypłat, jak i źródło finansowania decydują o możliwości zwolnienia stypendium lub zasiłku z podatku PIT. W przypadku wątpliwości dobrze jest dokładnie sprawdzić typ świadczenia lub skontaktować się z instytucją, która je wypłaca.
Co zrobić, jeśli dziecko pracuje za granicą – jak rozliczyć dochody zagraniczne?
Dochody pełnoletniego, uczącego się dziecka uzyskane z pracy za granicą należy uwzględnić w rozliczeniu podatkowym w Polsce, nawet jeśli zostały opodatkowane w innym kraju. W zależności od kraju, w którym dziecko pracowało, sposób rozliczenia zależy od metody unikania podwójnego opodatkowania przewidzianej w umowie między Polską a tym państwem: wyłączenia z progresją lub odliczenia proporcjonalnego.
Aby rozliczyć dochody zagraniczne w polskim PIT, dziecko musi samodzielnie złożyć deklarację PIT-36 wraz z załącznikiem PIT/ZG (jeśli uzyskało dochody w więcej niż jednym kraju, do każdego potrzebny jest oddzielny PIT/ZG). Do prawidłowego rozliczenia wymagane są dokumenty potwierdzające zagraniczne zarobki, najczęściej zaświadczenie o dochodach wydane przez zagranicznego pracodawcę lub tamtejszy urząd podatkowy (np. P60 w Wielkiej Brytanii, Lohnsteuerbescheinigung w Niemczech).
W sytuacji, gdy dziecko osiągnęło dochody zarówno w Polsce, jak i za granicą, konieczne jest obliczenie łącznego dochodu oraz zastosowanie odpowiedniej metody rozliczenia – w większości przypadków (np. praca w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Włoszech) stosuje się metodę wyłączenia z progresją, ale w przypadku np. Holandii rozliczenie odbywa się metodą proporcjonalnego odliczenia. Trzeba również pamiętać, że nie zawsze dochody te uprawniają rodzica do skorzystania z ulg podatkowych lub wspólnego rozliczenia, co może mieć istotny wpływ na sytuację podatkową rodziny.
Jakie są terminy i dokumenty potrzebne do rozliczenia dochodów dziecka?
Rozliczając dochody pełnoletniego, uczącego się dziecka, należy przestrzegać corocznych terminów składania PIT-ów. W przypadku większości dochodów PIT-37, PIT-36 lub PIT-37L składa się do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym; nie przewidziano możliwości przesunięcia tego terminu (w 2024 roku jest to 30 kwietnia). Termin dotyczy zarówno rodziców korzystających z ulg, jak i samodzielnego rozliczenia przez dziecko.
Do przygotowania rozliczenia potrzebne są odpowiednie dokumenty potwierdzające wysokość dochodów dziecka. Podstawowe to: informacje PIT-11 od pracodawcy lub zleceniodawcy, zaświadczenia o wysokości stypendiów (np. z uczelni lub urzędu gminy), PIT-8C w przypadku innych źródeł przychodów, potwierdzenia przelewów lub umowy – jeśli dziecko uzyskało dochody z najmu albo praw autorskich. W sytuacji dochodów zagranicznych konieczne są zagraniczne formularze podatkowe oraz dokumenty potwierdzające rozliczenie podatku za granicą z tłumaczeniem na język polski.
Przydatne jest zebranie dokumentacji potwierdzającej status ucznia lub studenta w roku podatkowym (np. zaświadczenie ze szkoły, legitymacja) oraz danych niezbędnych do ulg, jeśli dziecko korzysta ze zwolnienia podatkowego. Jeśli planowane jest skorzystanie z ulgi na dziecko, trzeba pamiętać o dokumentach pozwalających wykazać prawo do ulgi przed urzędem skarbowym.
